นกสำพาที เล่าว่า
"เมื่อสะดายุน้องเราเป็นเด็ก อยู่ยอดเขาอัศกรรณคีรี เห็นดวงอาทิตย์นึกว่าเป็นผลไม้สุก
ก็บินไปจะจิกกิน เราบินไปช่วยป้องกันแสงอาทิตย์ให้น้อง ขนเราเลยหลุดหมดและพระอาทิตย์สาปให้เรามาอยู่ถ้ำเหมติวัน
ไม่ให้ขนงอกใหม่จนกว่า จะมีทหารพระรามเดินทางมาถวายแหวนนางสีดามาพักที่นี่แล้วโห่
3 ที เราจึงพ้นสาป ขนจะงอกใหม่ ท่านจงกรุณาช่วยเราด้วย แล้วเราจะบอกหนทางให้"
. . .หนุมานจึงโห่ 3 ทีนกสำพาทีจึงพ้นสาป มีขนงอกงามสวยเหมือนเดิม
แล้วพญานกบอกให้พลวานรพักรอที่นี่ ให้หนุมาน ชมพูพานองคต ขึ้นหลังตนและพาบินไปส่งที่เขาคันธสิงขร
แล้วชี้ให้ดูเมืองลงกาที่ภูเขานิลกาลาชมพูพานกับองคตอยู่ระวังเหตุที่นั่น
. . . หนุมานเหาะไปลงกาผู้เดียว ไปเจอนางยักษ์ผีเสื้อสมุทรรักษาด่านสมุทรก็เกิดรบกัน
หนุมานฆ่านางตาย และเหาะต่อไปถึงเขาโสพัส หนุมานนึกว่าเป็นเขานิลกาลา
จึงลงไป เห็นอาศรมพระนารทฤาษี หนุมานจึงแปลงเป็นลิงน้อยธรรมดา
ๆเข้าไปกราบไหว้ท่าน และถามทางไปเที่ยวเมืองลงกา
. . . ท่านก็บอกให้ไปที่เขานิลกาลาหนุมานนึกชอบนิสัยท่าน จึงขอพักนอนอยู่ก่อนแล้วเลยทดลองภูมิรู้ของท่าน
ทำให้พระฤาษีโกรธจึงเสกไม้เท้าเป็นปลิง รุ่งเช้าหนุมานตื่นลงไปล้างหน้าในสระปลิงก็เกาะติดคาง
ต้องวิ่งมาให้พระฤาษีท่านช่วยากนั้นหนุมานก็ลาท่าน เหาะไปเมืองลงกา
. . . แต่มาพบกับอสูรเสื้อเมืองมีหน้าที่รักษา เมื่อได้รบกันและฆ่าอสูรตายแล้วไปเที่ยวค้นหานางสีดาก็ไม่พบ
จึงกลับไปถามพระนารทฤาษี ซึ่งเมื่อท่านรู้ว่าหนุมานเป็นทหารเอกพระราม
ท่านจึงบอกว่านางอยู่ในสวนขวัญหนุมานก็ตามไปที่สวน นางสีดาจะผูกคอตายด้วยความทุกข์ระทมที่กิ่งโศก
หนุมานจึงช่วยไว้ และถวายแหวนกับผ้าสะไบ พร้อมกับทูลความลับเป็นสำคัญและบอกนางว่า
พระรามใช้ตนมาแจ้งข่าวดีว่า พระรามยกทัพตามมาช่วยแล้ว แล้วหนุมานก็เลยเที่ยวหักต้นไม้ในสวนหมดสหัสกุมารพันองค์มาปราบก็แพ้หนุมานทั้งพันองค์
ถูกฆ่าตายหมด
. . . ทศกรรฐ์รู้เรื่องก็ให้อินทร์ชิตมาปราบ อินทรชิตแผลงศรนาคบาศ
เป็นพญานาคมัดหนุมาน หนุมานทำแกล้งดิ้นไม่หลุดเพื่อดูน้ำใจยักษ์อินทรชิตเอาโซ่เหล็กใหญ่มามัดซ้ำพาไปเฝ้าทศกรรฐ์
ท้าวเธอให้ประหาร และฆ่าวิธีใด ๆ หนุมานก็ไม่ตาย
. . . หนุมานจึงแกล้งบอกว่า ให้ใช้นุ่นพันตัวให้เต็มแล้วจุดไฟเผาตนจึงจะตาย
ทศกรรฐ์ก็ทำตาม หนุมานจึงวิ่งพานุ่นที่ติดตัวไปติดทั่ววังเลยเกิดไฟไหม้ลงกา
จนทศกรรฐ์ต้องพาครอบครัวขึ้นบุษบกแก้ว เหาะไปอยู่ภูเขาสัตนาก่อนแล้วหนุมานก็สลัดไฟจากตัวหมด
นอกจากไฟที่ปลายหางไม่ยอมดับ หนุมานจึงเหาะไปถามพระนารทฤาษี
ท่านจึงบอกให้ใช้ น้ำบ่อน้อยดับไฟนั้น หนุมานจึงเอาหางใส่ปากอม
ไฟที่หางก็ดับ เหตุที่ไฟนี้ไม่ดับเพราะไม่ใช่ไฟจุดตามธรรมดา
แต่ทศกรรฐ์ใช้จุดไฟด้วยหอกแก้วสุรกานต์เป็นไฟอาถรรพ์ จากนั้นทศกรรฐ์ก็สร้างเมืองลงกาใหม่
โดยอัญเชิญพระอินทร์กับเทวดามาเนรมิตให้
