เนื้อเรื่อง รามเกียรติ์

. . .มีอสูรชื่อนนทกาลสูร มีหน้าที่เฝ้ากำแพงประตูชั้นในรับใช้พระอิศวร ได้หลงรักนางเทพอัปสรชื่อมาลี ซึ่งมีหน้าที่เก็บดอกไม้ถวายพระอิศวรแต่นางไม่ชอบตอบด้วนจึงไปฟ้องพระอิศวร ท่านเลยสาปให้นนทกาลเป็นกระบืออยู่ในป่า ชื่อทรพา ถ้าเมื่อไรมีลูกชาย ชื่อทรพี เกิดมาฆ่าพ่อแล้วจึงจะพ้นคำสาปไปได้มาเป็นยักษ์นนทกาลบนสวรรค์ตามเดิม ดังนั้นกระบือทรพา จึงเที่ยวอยู่ในป่าจนพบกับนางกระบือชื่อ นิลา แล้วอยู่ด้วยกันจนเกิดมีลูกชายชื่อ ทรพี

. . . แต่ก่อนหน้านี้ทรพาไม่ยอมให้นางกระบือตัวอื่น ๆ ได้เลี้ยงลูกตัวผู้เลย พอนางกระบือตัวใด ออกลูกเป็นตัวผู้ ทรพาก็ฆ่าตายหมด แต่นางกระบือ นิลา นี้ ทรพารักมาก และนางก็ฉลาดพอครรภ์แก่นางก็หลบไปอยู่ถ้ำสุรกานต์ และคลอดลูกเป็นตัวผู้แล้วนางฝากเทพยดาเลี้ยงไว้ในถ้ำ ท่านสงสารก็ช่วยดูแลและตั้งชื่อว่าทรพี เมื่อมหายมยักษ์หรือท้าวศากยวงศาสวรรคต ไมยราพก็ครองเมืองบาดาลแทน และได้ไปเรียนวิชาอาคมเพิ่มเติมกับพระฤาษีสุเมธที่ป่าหิมพานต์ มีวิชาผูกจิตสะกดทัพ ล่องหน หายตัว และคาถาคงกระพันชาตรีต่าง ๆ พระฤาษีสุเมธรักไมยราพมากจึงทำพิธีถอดดวงใจให้เพื่อใครฆ่าจะได้ไม่ตาย ดวงใจนั้น ก็ออกจากปากไมยราพเป็นแมลงภู่บินวนทักษิณ 3 รอบ พระฤาษีจับแมลงภู่ดวงใจให้ไมยราพนำไปเก็บซ่อนไว้ที่ภูเขาตรีกูฎ และสั่งว่าอย่าให้ใครเด็ดขาด แล้วตัวไมยราพก็จะหนังเหนียว แม้ไฟกรดก็ทำลายชีวิตไม่ได้

. . . ทางเมืองมนุษย์ มีเมืองไกยเกษอยู่ใกล้เมืองอโยธยาท้าวไกยเกษเป็นเจ้าเมือง มีธิดาชื่อนาง ไกยเกษี เกิดจากมเหสีชื่อ ประไพวดีครั้นท้าวไกยเกษทราบว่า ท้าวอัชบาลเป็นเชื้อวงศ์ท้าวอโนมาต้น ซึ่งเป็นวงศ์พระนารายณ์ ลงมาจากสวรรค์มีพระขรรค์แก้วเป็นอาวุธสามารถเหาะขึ้นไปตัดเศียรอสุรพักตร์มาเสียบไว้เฝ้าอุทยานได้ ท้าวไกยเกษก็อ่อนน้อมให้ โดยถวายเครื่องราชบรรณาการทุกปี
. . . อีกประการคือท้าวอัชบาล ทรงมีโอรสโสดชื่อท้าวทศรถ ดังนั้นท้าวไกยเกษจึงถวายนางไกยเกษีให้ท้าวทสรถ ท้าวอัชบาลจึงจัดพิธีอภิเษกให้และพระองค์เองก็เสด็จประพาสป่า ได้มาเห็นนายพรานป่ากำลังมัดเนื้อที่ตัดแร้วเพื่อเอาไปฆ่า ท้าวเธอเมตตาสงสาร จึงตรัสขอชีวิตเนื้อตัวนั้นโดยจะประทานเนื้อตามวรกายของท่าน ให้แทนครบตามน้ำหนัก ซึ่งนายพรานก็ยินยอม แต่เมื่อได้เชือดเนื้อไปครบถ้วนแล้วท้าวอัชบาลก็สวรรคต

. . . พอดีพระอิศวร ได้เสด็จมาอุ้มท้าวอัชบาลขึ้นไปไว้ที่ภูเขาไกรลาศ เพราะเหตุท้าวเธอ ได้บำเพ็ญกุศลใหญ่หลวง ดังนั้นจึงได้เกิดใหม่บนสวรรค์ฝ่ายอสูรชื่อ ปทูตขันต์ อยู่ในถ้ำแก้วที่ภูเขาสุรกานต์ในป่าหิมพานต์ กำเริฤทธิ์เหาะขึ้นสวรรค์ เพื่อรุกรานเทวดา และอยากฆ่าพระอินทร์เสียด้วย แล้วเข้าไปอาละวาดอยู่ในสวนลัดดาวัลย์บนสวรรค์ พระอินทร์จึงโปรดให้ท้าวทศรถมาปราบ และนางไกยเกษีได้ตามเสด็จมาด้วย ส่วนมเหสีอีกสององค์ คือนางเกาสุริยาและนางสมุทรชา รับหน้าที่ดูแลกิจการงานอยู่ในวัง

. . . ในระหว่างท้าวทศรถรลกับปทูตทันต์ เพลารถแก้วได้หักลง นางไกยเกษี ได้สอดแขนนางไว้ แทนเพลาจนท้าวเธอฆ่ายักษ์ได้ ท้าวทศรถเห็นความจงรักภักดี จึงลั่นวาจาว่า ถ้านางต้องการอะไร พระองค์ก็จะให้ตามประสงค์
. . . กล่าวถึงเมือโรมพัตต้น ท้าวโรมพัตต้นผู้ครองเมืองกลุ้มพระทัยอยู่นาน 3 ปีแล้ว เพระฝนแล้ง ทำให้ราษฎรอดอยากไปทั่ว แม้บวงสรวงเทวดาก็ไม่ได้ผล แม้จนกระทั้ง ตั้งพิธีขอฝน นานถึงเจ็ดเดือนเจ็ดวัน ก็ไร้ผลแล้วมีนายพรานป่าผู้รู้สาเหตุ ได้มาทูลว่า ที่เกิดฝนแล้วนาน 3 ปี ก็เพราะฤาษีกไลโกฎได้บำเพ็ญตบะแรงกล้าเป็นนิจ จึงบันดาลให้ดินฟ้าอากาศแห้งแล้งในแมืองนี้ ท้าวโรมพัตต้น จึงโปรดให้นางอรุณวดีราชธิดาโฉมงามออกไปที่ป่าหิมพานต์ ไปทำลายตะบะพระฤาษีกไลโกฎ